Idea
Bazując na literaturze, doświadczeniach z realizacji „Programu wsparcia i rozwoju młodzieży szczególnie uzdolnionej talentON”, a także opracowanego oraz wdrożonego w ramach pilotażowych zajęć „Modelu wsparcia uczniów uzdolnionych społecznie i humanistycznie” zauważyliśmy, że brak kompleksowej oceny zasobów uczniów zdolnych przyczynia się do ich nieharmonijnego rozwoju i obniża ich dobrostan. Dotychczas na poziomie polityki ogólnokrajowej w Polsce nie zostały wypracowane standardy diagnostyczne dla uczniów zdolnych, spójny system identyfikacji czy rozwijania talentów, choć większość krajów posiada takie rozwiązania od co najmniej pół wieku.
Problem braku standardu diagnostycznego w zakresie kompleksowego rozpoznawania zasobów uczniów z ponadprzeciętnym potencjałem poznawczym, jak również braku należytego zaopiekowania uczniów zdolnych (czyli posiadających specjalne potrzeby edukacyjne), jest istotnym zagadnieniem społecznym, gdyż:
- dotyczy od ok. 30 do 50% uczniów zdolnych (por. Dyrda, 2000; Knopik, 2021), co pokazuje masowy charakter zjawiska i wysokie ryzyko zaprzepaszczania wielu wybitnych potencjałów;
- nie doczekał się systemowego rozwiązania na poziomie polityki państwa, np. w ramach różnorodnych instrumentów wsparcia dostępnych jako pomoc psychologiczno-pedagogiczna kierowana nie tylko do uczniów z trudnościami, ale też wyróżniających się posiadanymi zdolnościami (główne formy pomocy psychologiczno-pedagogicznej realizowane są w odpowiedzi na orzeczenia i opinie odnoszące się do niepełnosprawności, trudności w uczeniu się (np. dysleksja, DLD, dyskalkulia) lub zachowań antyspołecznych);
- brak wczesnej i trafnej identyfikacji uczniów zdolnych przyczynia się do redukcji kapitału społecznego i zmniejszenia szans na generowanie i wdrażanie innowacji (ze względu na ograniczoną liczebność innowacyjnych umysłów – nierozpoznanych uczniów zdolnych);
- brak kompleksowej oceny zasobów uczniów zdolnych przyczynia się do nieharmonijnego ich rozwoju i obniża ich dobrostan. Większość współczesnych koncepcji zdolności (Lo i Porath, 2020; Limont, 2011) podkreśla rolę kompetencji emocjonalno-społecznych i osobowościowych jako „katalizatorów” rozwoju zdolności i obszarów służących optymalnemu wykorzystaniu ponadprzeciętnego potencjału poznawczego.
Przyjmując założenie, że dobór odpowiednich form wsparcia ucznia zdolnego powinien opierać się na rzetelnej ocenie zarówno zasobów jednostki, jak i deficytów oraz trudności, proponujemy wypracowanie standardów diagnozy (oceny) opartych na aktualnej wiedzy naukowej.
W odpowiedzi na zaobserwowane wyzwania kontynuujemy, poprzez program TalentON II, ideę zapoczątkowaną w Programie wsparcia talentON I, którą kierunkujemy głównie na opracowanie i zwalidowanie modelu diagnozy uczniów zdolnych z uwzględnieniem analizy czynników środowiskowych.
Idea projektu polega na tym, aby badania empiryczne mające na celu weryfikację modelu teoretycznego KOPUZ były jednocześnie narzędziami bezpośredniego wsparcia uczniów oraz osób zaangażowanych w ich edukację, a więc służyły społecznościom lokalnym. Zwalidowane rozwiązania zostaną przekazane m.in specjalistom szkolnym oraz poradniom psychologiczno-pedagogicznym jako zestaw rekomendacji – standard diagnozy uczniów zdolnych bazujący na paradygmacie opartym na dowodach (evidence based paradigm).
